مراحل آموزشی در یک کشور از سطوح ابتدایی تا عالی آن مانند حلقه های یک زنجیر بهم متصل هستند و اگر نقصانی در یکی از سطوح در آن پیش آید اثر تخریبی بر سطوح دیگر خواهد گذاشت. یک نظام آموزش عالی باید از هرم توزیع مناسب دانشجویان و دانش آموختگان برخوردار باشد. عدم رعایت توزیع هرم گونه باعث کژ کارکردهایی در حوزه آموزش عالی میگردد.
در ضرورت آمایش آموزش عالی
نسخه چاپي
تاريخ: ۱۲:۴۳:۲۰ ۱۳۹۴/۰۵/۲۵

یادداشت زیر از دکتر حمید امیدوار معاون هماهنگی و اجرائی سازی ستاد راهبری نقشه جامع علمی کشور می‌­باشد. این یادداشت در ۸۲ امین شماره از نشریه « نامه شورا » به چاپ رسیده است.

مراحل آموزشی در یک کشور از سطوح ابتدایی تا عالی آن مانند حلقه های یک زنجیر بهم متصل هستند و اگر نقصانی در یکی از سطوح در آن پیش آید اثر تخریبی بر سطوح دیگر خواهد گذاشت. ضمنا مراحل پیشرفت یک کشور را باید در تمامی سطوح اقتصادی، علمی، فرهنگی و سیاسی آن برنامه ­ریزی نموده، نسبت به نیاز واقعی هر منطقه از کشور جهت گیری آموزشی، اقتصادی و فرهنگی آن را در راستای نیاز واقعی آن تبیین و با برنامه ریزی مدون به اجرا گذاشت.

ما در این زمینه رهنمودهای بسیار ارزشمند از رهبر فرزانه انقلاب را می توانیم سرلوحه کار خویش قرار دهیم. در آنجا که در دیدار جمعی از اساتید کشور مورخ ۱۴/۶/۸۶ می­فرمایند: «توسعه آموزش عالی باید در جهت هدف ها باشد. مسئولان آموزش عالی باید از توسعه ی غیرهدفمند به شدت پرهیز کنند؛ چون این، هم اتلاف مال است، هم اتلاف و ضایع کردن منابع انسانی است. باید ببینیم چه لازم داریم، باید ببینیم هدف چیست و به کجا میخواهیم برسیم؛ بر اساس آن، فضای آموزشىِ آموزش عالی را توسعه دهیم. بنابراین برحسب نیاز، دنبال اهداف خودمان باشیم. به نظر من این مسئله خیلی حساس و مهمی است. نیازهای اصلی کشور در حوزه ی علوم و فناوری باید احصاء شوند؛ در زمینه علوم انسانی هم همین جور؛ بر اساس اینها برنامه ریزی شود؛ معلوم شود که چه تعداد دانشجو می­خواهیم، چقدر دانشگاه می­خواهیم، چه رشته­هائی را لازم داریم، در چه سطوحی این رشته­ها بایستی تعلیم و تعلم پیدا کند. در این نقشه جامع علمی باید جایگاه علوم گوناگون، تعداد دانشجویان مورد نیاز و جنسیت آنان و وضعیت مناطق مختلف کشور از لحاظ علمی مشخص شود.»

با توجه به بررسی­ های فوق العاده و نشست­های متعدد که درهمین راستا در شورای عالی انقلاب فرهنگی و به تبع آن در ستاد راهبری اجرای نقشه جامع علمی کشور صورت پذیرفت و پیشکسوتان فرهنگی و نخبگان علمی با همفکری و ممارست، نظرات و اهدافی را مصوب نمودند ضرورت رشد علمی متوازن و متناسب مناطق مختلف کشور با توجه به رهنمودهای حضرت امام خمینی(ره) در زمینه ریشه کن کردن استضعاف در همه اشکال آن و بالنده نمودن نسل های انقلاب و همچنین رهنمودهای مقام عظمای ولایت در هدف­دار نمودن برنامه­های پیشرفت امت اسلامی که می­بایست سرلوحه فعالیت­های مسئولین تراز اول کشور قرار گرفته و مانند ید واحده در به ثمر رسیدن این اهداف از هیچگونه کوشش فروگذار ننمایند و کشور را مانند بدن انسانی فرض نمایند که بایستی رشد آن در همه زمینه ها، متناسب با سایر اعضای آن صورت پذیرد.

متاسفانه در گذشته برنامه ریزی دقیقی حتی برای اینکه این همه فارغ التحصیل ما بعد از اتمام تحصیل، چگونه جذب مراکز صنعتی و یا خدماتی و یا سایر… آن شوند وجود نداشته و صرفا مانند یک کارخانه تولید انسان مدرک­دار، فقط به جنبه تئوری دروس پرداخته و در نهایت با گذراندن دروس دانشجو به یک فارغ­التحصیل بیکار تبدیل و در کشور رها می شد که فعلا نیز با معضل بیکاری آنان مواجه هستیم. چون هدف دار هدایت نشدند و در بعضی از زمینه ها آنقدر افراط و در سایر موارد تفریط صورت گرفت و به یک معضل تبدیل گشت.

اما در نقشه جامع علمی کشور این مهم و صدها امثال آن در علوم مختلف و سایر نیازهای مملکت بطور دقیق بررسی و هدف گذاری شده و طبق مصوبات مختلف برنامه­ریزی صورت پذیرفته، بطوریکه با اجرای آن در همه زمینه­ها کشور به مانند یک پیکره عمل خواهد کرد و کار آموزش از ابتدایی­ترین سطح آن تا انتهای آموزش عالی با اصولی مدون و یکپارچه هدف نهایی را دنبال نموده و اهداف کلان کشور را محقق خواهند نمود که جهت آگاهی بیشتر عزیزان زیر این اهداف مهم به پیوست بطور جامع آورده شده است.

یک نظام آموزش عالی باید از هرم توزیع مناسب دانشجویان و دانش آموختگان برخوردار باشد. عدم رعایت توزیع هرم گونه باعث کژ کارکردهایی در حوزه آموزش عالی میگردد. هم اکنون کشور فاقد چنین توزیعی است و نظیر شکل است.

جایگاه مصوبه در نقشه جامع علمی کشور

محتوای مصوبه به طور مشخص در اقدام ملی ۱۴ از راهبرد کلان ۶ نقشه جامع علمی کشور تصریح شده است. در جدول برخی دیگر از بندهای آن نقشه که اشاره به محتوای مصوبه مذکور دارند، احصاء شده اند:

روند اجرای آمایش آموزش عالی

وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به عنوان مجریان اصلی اجرای سیاست های مربوط به تنظیم ظرفیت موسسات آموزش عالی (با رعایت ملاحظات آمایش سرزمین( مطرح هستند. وزارت بهداشت تاکنون موفق به ارائه و تصویب آیین­نامه آمایش جغرافیایی سلامت در ستاد راهبری اجرای نقشه جامع علمی کشور شده است که با تصویب ستاد، آیین نامه مذکور در شورای عالی انقلاب فرهنگی نیز طرح و تصویب شد. همچنین وزارت بهداشت مطابق با بندهای ۱۲گانه سیاست­های تنظیم ظرفیت برنامه های کوتاه مدت، میان مدت و بلندمدت خود را نیز به ستاد ارائه داده است که در دست بررسی کارشناسی قرار دارد. وزارت علوم نیز شروع به برگزاری جلساتی در این رابطه کرده است. با توجه به نیازمندی کشور به برخورداری از یک الگوی بهینه لازم است وزارت علوم جدی­تر از قبل در این مورد اقدام کند.